Zonsopgang of zonsondergang: kan een foto het zeggen?

Geometrisch zijn de twee uren bijna een tweeling. Op een en dezelfde dag passeert de zon de horizon ’s ochtends en ’s avonds onder dezelfde hoek, zodat de lengte van de schaduwen en de warmte van het lage licht zich vrijwel precies herhalen. Fotografen weten al lang dat een zonsopgang die als zonsondergang is gelabeld zelden wordt verbeterd, en de meeste achtergrondcollecties halen de twee door elkaar zonder dat iemand het merkt.

De aanwijzingen zitten eerder in de lucht dan in de zon. Na een heldere nacht is de grond afgekoeld en is de lucht dicht bij de grond vaak stil, dus de ochtend brengt nevel in de dalen, dauw op het gras en meren die glad genoeg zijn om een spiegelbeeld vast te houden. De avond komt na een dag van warmte, wind en verkeer die stof en waas opwerpen, en dat is een van de redenen waarom avondluchten vaker naar diep oranje en rood trekken, terwijl de ochtend bleker en iets schoner oogt. Dan zijn er nog de kleine verraders: straatlantaarns die nog branden, lege wegen, een laag rijp waar nog niemand overheen is gelopen.

Niets hiervan is zeker, en een wazige ochtend of een door regen schoongespoelde avond kan de tekens volledig omdraaien. Of het licht aankomt of vertrekt, neemt de kijker zelf mee naar het beeld, en hetzelfde kader kan om acht uur ’s ochtends als een begin voelen en om zes uur ’s avonds als een einde. Voor een scherm dat je op beide uren openklapt, is die onzekerheid misschien het nuttigste wat een foto te bieden heeft.