Bình minh hay hoàng hôn: bức ảnh có nói được không

Xét về hình học, hai khoảnh khắc ấy gần như sinh đôi. Trong cùng một ngày, mặt trời cắt đường chân trời buổi sáng và buổi chiều ở cùng một góc, nên độ dài của bóng và hơi ấm của ánh sáng xiên gần như lặp lại y nguyên. Giới nhiếp ảnh từ lâu đã biết một tấm bình minh bị ghi nhầm là hoàng hôn hiếm khi được sửa lại, và phần lớn các bộ sưu tập hình nền trộn lẫn cả hai mà chẳng ai nhận ra.

Manh mối nằm trong không khí nhiều hơn là ở mặt trời. Sau một đêm quang, mặt đất đã nguội và lớp không khí sát đất thường lặng, nên buổi sáng mang theo sương mù trong thung lũng, sương đọng trên cỏ và những mặt hồ đủ phẳng để giữ một hình phản chiếu. Buổi chiều đến sau cả ngày nắng nóng, gió và xe cộ cuốn bụi cùng khói mù lên, và đó là một phần lý do bầu trời hoàng hôn hay ngả sang cam đậm và đỏ hơn, còn bình minh trông nhạt hơn và trong hơn một chút. Rồi còn những dấu vết nhỏ: đèn đường vẫn còn sáng, con đường vắng tanh, một lớp sương giá chưa ai bước qua.

Không điều nào trong số này là chắc chắn, và một buổi sáng mù hay một buổi chiều vừa được mưa rửa sạch có thể đảo ngược hết các dấu hiệu. Ánh sáng đang đến hay đang đi là thứ người xem tự mang vào bức ảnh, nên cùng một khung hình có thể giống một khởi đầu lúc tám giờ sáng và giống một kết thúc lúc sáu giờ chiều. Với một màn hình được mở vào cả hai giờ ấy, sự mơ hồ này có lẽ là điều hữu ích nhất mà một bức ảnh có thể trao.