Tầng lùi: vì sao những tòa tháp cũ thu hẹp dần khi lên cao

Nhìn tòa Empire State hay nhiều tòa tháp cùng thời, đường viền thu hẹp theo từng bậc, như một chồng hộp mà cái nào cũng nhỏ hơn cái bên dưới một chút. Những bậc ấy gọi là tầng lùi, và lúc đầu chúng ra đời từ luật nhiều hơn là từ gu thẩm mỹ. Năm 1915, tòa Equitable mọc thẳng đứng từ lô đất của nó ở hạ Manhattan, đổ xuống một bóng râm thường được mô tả là gần bảy mẫu Anh, và thành phố đáp lại bằng Nghị quyết Phân vùng năm 1916.

Quy định này hình dung một mặt phẳng dốc nâng lên từ giữa lòng đường. Công trình được phép đi thẳng lên đến một độ cao gắn với bề rộng con phố, rồi phải lùi vào sau mặt phẳng đó, hết lần này đến lần khác, cho đến khi chỉ còn một tòa tháp chiếm một phần tư lô đất được tự do vươn lên không giới hạn. Vào thập niên 1920, họa sĩ minh họa Hugh Ferriss vẽ khối tích tối đa ấy thành những khối đậm màu, như được đẽo ra, và các kiến trúc sư bắt đầu coi những bậc thang là thứ để thiết kế, thay vì một ràng buộc cần che giấu. Khi New York viết lại quy định năm 1961, đổi chiều cao lấy những quảng trường mở, dáng bậc thang nhường chỗ cho những khối phiến phẳng.

Trong ảnh, tầng lùi dễ đọc nhất khi mặt trời thấp hoặc nền trời nhạt, lúc mỗi gờ bậc đón một dải sáng riêng và đỉnh tháp hóa thành một chuỗi đường ngang mảnh. Nhịp điệu đó cho một bức ảnh thành phố một trục dọc rõ ràng, xung quanh còn nhiều bầu trời trống, rất vững khi đặt làm hình nền máy tính. Nhìn theo cách ấy, những bậc thang vẫn làm đúng việc mà người ta viết ra chúng để làm: chừa chỗ cho ánh sáng.