Bogen: hoe steen een opening draagt

Een stenen balk over twee pijlers kan maar een korte opening overspannen, omdat het gewicht erboven hem doorbuigt en de onderkant uit elkaar wordt getrokken, en steen kan slecht tegen trek. Een boog omzeilt het probleem door de steen nooit te laten buigen. De belasting loopt als druk langs de kromming, wig duwt op wig, omlaag naar de steunpunten aan weerszijden, en steen verdraagt enorm veel druk voordat hij bezwijkt. De bogen van de Pont du Gard zijn grotendeels zonder mortel gelegd en staan op dat principe al bijna tweeduizend jaar overeind.

De keerzijde is dat een boog pas werkt als hij compleet is. De bouwers legden de wigvormige stenen op een houten mal, die pas weg kon nadat de sluitsteen bovenaan zat. Elke boog duwt bovendien aan de voet naar buiten, daarom leunt een rij bogen op de buren, en daarom kregen gotische kathedralen, met spitsbogen en hoge dunne muren, luchtbogen langs hun zijkanten. In de zeventiende eeuw merkte Robert Hooke op dat een hangende ketting, ondersteboven gekeerd, de ideale kromme oplevert: de lijn waarop elke schakel zuivere trek ondergaat, wordt de lijn waarop elke steen zuivere druk ondergaat.

Op een scherm brengen bogen iets van die rust mee. Een enkele opening kadert wat erachter ligt, een kloostergang van bogen zet een ritme neer dat het oog volgt naar het verdwijnpunt, en beide laten aan de randen effen muur over waar pictogrammen zonder moeite kunnen staan. Kijk echter eens van dichtbij naar de voegen: de dunne donkere lijnen tussen de stenen zijn de plek waar de constructie echt aan het werk is.